Images de page
PDF
ePub

το δε όλον, ώς έπος ειπείν, εν αυτή και το επιεικέστατον ατίμως τε και αθλίως δούλον. Ει ούν όμοιος ανήρ τη πόλει , ου και εν εκείνω ανάγκη την αυτήν τάξιν ενεΐναι , και πολλής μεν δουλείας τε και ανελευθερίας γέμειν την ψυχήν αυτούς και ταύτα αυτής τα μέρη δουλεύειν, άπερ ήν επιεικέστατα , σμικρόν δε και το μοχθηρότατον και μανικώτατον δεσπόζειν ; Τί ούν και δούλην ή ελευθέραν την τοιαύτην φήσεις είναι ψυχήν ; Δούλην δή που. Ούκουν ή γε αυ δούλη και τυραννoυμένη πόλις ήκιστα ποιεί , ά βούλεται και Πολύ

γε. Και η τυραννoυμένη άρα ψυχή ήκιστα ποιήσει α αν βουληθή, ως περί όλης ειπείν ψυχής - υπό δέ οίστρου αεί ελκομένη βία, ταραχής και μεταμελείας μεστη έσται. Πώς γαρ ού και Πλουσίαν δε, ή πενομένην ανάγκη την τυραννουμένην πόλιν είναι; Πενομένην. Και ψυχήν άρα τυραννικήν , πενιχράν και άπληστον ανάγκη αεί είναι. Ούτως. Τί δέ και φόβου γέμειν άρ' ουκ ανάγκη την γε τοιαύτην πόλιν, τόν τε τοιούτον άνδρα; Πολύ γε. “Οδυρμούς δε και στεναγμούς και θρήνους και άλγηδόνας οίει έν τινι άλλη πλείους ευρήσειν ; Ουδαμώς. Εν ανδρί δε ηγεί τα τοιαύτα εν άλλα τινί πλείω είναι, ή εν τω μαινομένω υπό επιθυμιών τε και ερώτων τούτω τώ τυραννικώς

Εις πάντα δή, οίμαι , ταύτά τε και άλλα τοιαύτα αποΕλέψας, την γε πόλιν των πόλεων αθλιωτάτην έκρινας. Και μάλα' αλλά περί του ανδρός αυ του τυραννικού τί λέγεις, εις ταυτά ταύτα αποβλέπων; Μακρώ αθλιώτατον είναι των άλλων απάντων. Τούτο ουκέτ' ορθώς λέγεις ούπω, οίμαι, ούτός έστιν ο τοιούτος μάλιστα όδε ίσως σοι έτι δόξει είναι τούτου αθλιώτερος, ός αν, τυραννικός ques chefs qu'on peut croire libres, les autres citoyens , surtout les bons, vivent chargés de fers et gémissent déshonorés. L'homme qui a la tyrannie dans le coeur est donc nécessairement enchainé comme les victimes d'un maître absolu, et toute son âme est la proie de l'esclavage ; ou si une partie d'elle-même commande encore,

c'est la raison qui cède à la bassesse , au crime, à la fureur : est-ce là, croyez-vous, la liberté ? est-il une plus infâme servitude ? L'Etat despotique ne fait point ce qu'il veut ; l'âme gouvernée comme lui n'est donc pas maitresse de sa volonté ; mais , entraînée au gré des passions qui l'aiguillonnent , elle court dans l'abîme où l'attend le repentir. Une nation est pauvre sous un tyran ; l'âme tyrannisée sera pauvre aussi, et rien n'assouvira ses besoins. L'une et l'autre seront tourmentées de continuelles alarmes. Enfin, où trouverez-vous plus de sanglots, de plaintes, de gémissemens et de souffrances, que chez ce peuple esclave, et dans le cœur de cet homme, misérable jouet de ses vices et de sa folie ?

[ocr errors]

En contemplant ces maux et tant d'autres encore , vous vous êtes dit : Voilà le plus malheureux des gouvernemens, voilà le plus malheureux des hommes. Cependant il est encore une plus grande infortune que la sienne, celle de l'homme qui avec la tyrannie des passions dans le cour, trouve des sujets et un trône pour exercer la ty

ών, μη ιδιώτην βίον καταβιώ, αλλά δυστυχής ή, και αυτώ υπό τινος ξυμφοράς εκπορισθή , ώςτε τυράννω γενέσθαι. Τεκμαίρομαι σε εκ των προειρημένων αληθή λέχειν' αλλά ούκ οίεσθαι χρή τα τοιαύτα, αλλ' ευ μάλα τω τοιούτω λόγω σκοπεϊν· περί γάρ τοι του μεγίστου ή σκέψις, αγαθού τε βίου και κακού.

Σκόπει δή, ει άρα τί λέγω δοκεί γάρ μοι δεν εννοήσαι, περί αυτού σκοπούντας, εξ ενός εκάστου των ιδιωτών, όσοι πλούσιοι εν πόλεσιν ανδράποδα πολλά κέκτηνται ούτοι γάρ τούτό γε προσόμοιον έχουσι τοίς τυράννους, το πολλών άρχειν· διαφέρει δε τό εκείνου πλήθος. Οίσθα ούν ότι ούτοι αδεώς έχoυσι, και ου φοβούνται τους οικέτας: τι γάρ αν φοβούντο; Αλλά το αίτιον εννοείς; Ναι - ότι γε πάσα ή πόλις ενί εκάστω βοηθεί των ιδιωτών. Τί δέ ; εί τις θεών άνδρα ένα, ότω εστίν ανδράποδα πεντήκοντα ή και πλείω, άρας εκ της πόλεως αυτόν τε και γυναίκα και παϊδας, θείη εις ερημίαν μετά της άλλης ουσίας τε και των οικετων , όπου αυτό μηδείς των ελευθέρων μέλλοι βοηθήσεις: έν ποίω άν τινι και οπόσω φόβω οίει αν γενέσθαι αυτόν περί τε αυτού και παίδων και γυναικός, μή απόλoιντο υπό των οικετών; Ούκουν αναγκάζοιτο άν τινας ήδη θωπεύειν αυτων των δούλων, και υπισχνείσθαι πολλά, και ελευθερούν, ουδέν δεόμενος, και κόλαξ αυτός αν θεραπόντων

εί αναφανείη και πολλή ανάγκη αυτώ, ή απολωλέναι. Τί δ', και άλλους ο θεός κύκλω κατοικίσειε γείτονας πολλούς αυτω, οι άν μή ανέχoιντο, εί τις άλλος άλλου δεσπόζειν αξιοί, αλλ', εί που τινα τοιούτον λαμβάνoιεν, ταις εσχάταις τιμωρούντο τιμωρίαις ; Έτι αν, οίμαι και μάλλον εν παντί κακού είη, κύκλω φρουρούμενος υπό πάντων πολεμίων.

rannie des rois. Comment ne pas reconnaître à présent cette vérité ? Mais puisqu'il s'agit du bonheur ou du malheur de la vie, fournissons de nouvelles preuves , achevons de juger les tyrans.

ces

Ne pourrions-nous pas

les
comparer

à riches propriétaires, qui donnent des ordres souverains à la foule innombrable de leurs esclayes ? la seule différence, c'est que le despote en a davantage. Ces maîtres vivent pourtant sans terreur au milieu de l'immense troupeau qu'ils gouvernent, et ils ont raison de ne pas craindre : l'Etat veille pour chacun de ses membres. Mais qu'un dieu transporte un de ces riches citadins avec sa femme, ses enfans et ses richesses dans une solitude lointaine, où, sans espoir d'être secouru par des hommes libres, il n'ait plus que cette multitude d'esclaves auprès de lui; combien ne va-t-il pas trembler d'être immolé par eux, lui, sa femme et ses enfans ? Le voilà donc forcé d'en flatter plusieurs , de les gagner par de brillantes promesses , de les affranchir malgré lui : le maître embrasse les genoux de ses esclaves il faut les flatter ou mourir. Que sera-ce enfin, si le dieu rassemble dans le même désert un essaim nombreux de partisans de l'indépendance , irrités qu'un homme veuille commander à d'autres, et prêts à punir de mort l'ennemi de la liberté publique ? Alors plus d'espérance, la mort s'offre à lui de toutes parts.

[ocr errors]

Αρ' ούν ουκ εν τοιούτω μεν δεσμωτηρίω δέδεται ο τύραννος, φύσει ών, οίον διεληλύθαμεν, πολλών και παντοδαπών φόβων και ερώτων μεστός; Λίχνω δε όντι αυτώ την ψυχήν, μόνο των εν τη πόλει ούτε αποδημήσαι έξεστιν ουδαμόσε, ούτε θεωρήσαι , όσων δή και οι άλλοι ελεύθεροι επιθυμηταί εισι· καταδεδυκώς δε εν τη οικία τα πολλά, ως γυνή, ζή, φθονών και τους άλλους πολίταις, εάν τις έξω αποδημη και τι αγαθόν ορά.

Ούκουν τους τοιούτοις κακούς πλείω καρπούται ο ανήρ, ός αν, κακώς εν εαυτώ πολιτευόμενος, δν νύν δή σύ αθλιώτατον έκρινας τον τυραννικόν, ως μη ιδιώτης καταβιώ, αλλ' αναγκασθή υπό τινος τύχης τυραννεύσαι, και, εαυτου ών ακράτωρ, άλλων επιχειρήση άρχεινώσπερ εί τις κάμνοντι σώματι και ακράτορι εαυτού, μη ιδιωτεύων, αλλαγωνιζόμενος προς άλλα σώματα και μαχόμενος αναγκάζοιτο διάγειν τον βίον. Ούκουν παντελώς το πάθος άθλιον, και του υπό σου κριθέντος χαλεπώτατα ζήν χαλεπώτερον έτι ζή και τυραννών; "Έστιν άρα τη αληθεία, κάν ει μή τω δοκή, ο τω όντι τύραννος, τω όντι δούλος τας μεγίστας θωπείας και δουλείας, και κόλαξ των πονηροτάτων και τας επιθυμίας ουδ' όπωςτιούν αποπιμπλάς, αλλά πλείστων επιδεέστατος , και πένης τη αληθεία φαίνεται, εάν τις ψυχήν έπίστηται θεάσασθαι" και φόβου γέμων διά παντός του βίου, σφαδασμών τε και οδυνών πλήρης, είπερ τη της πόλεως διαθέσει, ής άρχει, έoικεν ουκούν και προς τούτοις έτι αποδώσομεν τώ ανδρί και ά το πρότερον είπομεν, ότι ανάγκη και είναι , και έτι μάλλον γίγνεσθαι αυτό και πρότερον διά την αρχήν, φθονερό, απίστω, αδίκω, αφίλω, ανοσίω, και πάσης κακίας πανδοκείτε και τροφεί.

« PrécédentContinuer »